Kiến trúc sư Lê Hồng Kiên đến từ Hòa Bình đã dành nhiều năm để săn lùng và phục dựng những nếp nhà cổ truyền thống của đồng bào dân tộc Mường và các khu vực Bắc Bộ, với mục tiêu bảo tồn giá trị văn hóa quý báu của người Việt xưa.

Hành trình thu mua những ngôi nhà cổ này không hề đơn giản. Anh đã trải qua không ít gian nan: “Trèo đèo, lội suối, làm bạn với vắt, muỗi, và gặp khó khăn trong việc thuyết phục chủ nhà,” anh chia sẻ. Những ngôi nhà này thường gắn liền với lịch sử của dòng họ và tổ tiên, nên việc thuyết phục họ rời xa những kỷ niệm ấy là một thách thức lớn.

Khi mua các ngôi nhà làm bằng gỗ có tuổi đời lâu năm, anh phải xin giấy phép tháo dỡ và vận chuyển. Sau khi có giấy phép, anh mới có thể tiến hành tháo dỡ, vận chuyển về, và thực hiện gia công, sửa chữa, phục dựng.

“Nhà gỗ là nguyên liệu tự nhiên, nên việc vận chuyển dưới sự quản lý của kiểm lâm. Thông thường, những ngôi nhà sàn nằm trên vùng núi cao, và khi tháo dỡ, chúng tôi phải kéo chúng xuống bằng xe bò hoặc bê vác thủ công. Ở vùng đồng bằng, di chuyển chỉ mất vài giờ, nhưng ở núi, việc này trở nên rất khó khăn, đặc biệt vào mùa mưa khi đường trơn trượt. Vì vậy, tôi thường thuê người địa phương hỗ trợ, họ quen với địa hình và có kinh nghiệm leo đồi,” anh Kiên cho biết.

Về quy trình phục dựng, anh nghiên cứu tỉ mỉ từng kết cấu của ngôi nhà để xây dựng lại, bổ sung và sửa chữa những chỗ hỏng hóc, đồng thời kết hợp một số tiện nghi hiện đại để thuận tiện cho sinh hoạt, mà vẫn giữ nguyên vẻ đẹp nguyên sơ của công trình cổ.

Một số nhà cổ được anh Kiên phục dựng:

Nhà sàn người Mường

Ngôi nhà ban đầu là một nhà sàn truyền thống của người Mường, với phần trên được sử dụng làm chỗ ở, trong khi không gian bên dưới nuôi nhốt trâu bò. Khi mang về dựng lại, kiến trúc sư Lê Hồng Kiên đã khéo léo biến tầng 1 thành một không gian sống động với khu vực nấu nướng, quầy bar, và sân chơi. Bên cạnh đó, anh đã thiết kế một bàn ăn đá nguyên khối lớn dưới bóng cây bưởi cổ thụ, tạo nên nơi lý tưởng cho những bữa tiệc ngoài trời và thưởng thức trà.

Tầng 2 được dành riêng cho không gian sinh hoạt, thư giãn và ngủ. Với thiết kế mở và 4 mặt thoáng mát, gia chủ có thể nằm nghe tiếng chim hót, hít hà hương thơm từ thiên nhiên và ngắm cảnh sắc xung quanh, tận hưởng cuộc sống như đang ở giữa những tán cây xanh tươi.

Tầng 1, anh xây gạch đỏ và trưng bày một số vật dụng bằng đá đặc trưng của bà con dân tộc.

Những trụ gỗ nhà sàn bằng gỗ lim chắc chắn và bền. Ngoài nội thất tiện nghi, hợp với cuộc sống hiện đại, anh Kiên bố trí cảnh quan với cây ăn quả, cây xanh mướt mắt – tạo ra nơi ở trong lành, dễ chịu. 

Không gian sinh hoạt tầng 2 được giữ gần như nguyên bản. 

Anh Kiên làm thêm nhà vệ sinh, thuận tiện với cuộc sống hiện đại.

Bữa ăn dân dã bên bếp lửa bập bùng trong nhà sàn. 

Nhà theo lối Bắc Bộ của người Mường

Ngôi nhà này thuộc về cộng đồng người Mường, nhưng lối thiết kế lại mang đậm nét kiến trúc của các vùng đồng bằng Bắc Bộ. Theo kiến trúc sư Lê Hồng Kiên, vào những năm trước, khi rừng còn nhiều gỗ, các gia đình khá giả ở Hòa Bình thường thuê thợ người Kinh để xây dựng những ngôi nhà kiểu này cho người Mường. Hiện nay, ở Hòa Bình vẫn còn nhiều kiểu nhà truyền thống như vậy được gìn giữ và phát triển.

Ngôi nhà của người Mường nhưng làm theo lối truyền thống Bắc Bộ.

Từ lối vào, ao cá, cánh cửa đều mang đậm chất truyền thống.

Phòng tắm cổ điển với bồn tắm bằng đá nguyên khối, tự nhiên, được mài bóng, nhẵn trong lòng.

Bên trong nhà cổ, gia chủ cho trưng bày đồ gốm nghệ thuật.

Khu bếp hiện đại với hút mùi dạng tròn. 

Nhà truyền thống Bắc Bộ

Ngôi nhà xinh xắn với thiết kế ba gian, tọa lạc dưới tán cây cổ thụ hàng trăm năm tuổi, phía trước là vườn rau sạch tươi tốt quanh năm. Phòng ngủ được anh Kiên bài trí tiện nghi, nổi bật với những tác phẩm nghệ thuật như tranh sơn mài, tranh gốm sứ và những món đồ gỗ tinh xảo.

Anh Kiên chia sẻ rằng văn hóa xây dựng nhà kẻ truyền hay nhà rường bằng gỗ ở vùng đồng bằng Bắc Bộ mang nét thiết kế đặc trưng riêng biệt. Những ngôi nhà này thường phản ánh phong tục, bản sắc văn hóa và nếp sống sinh hoạt của người miền Bắc. Không gian thường được chia thành ba gian, năm gian hoặc bảy gian, trong đó có góc thờ từ đường hoặc phòng thờ họ lớn, với hai bên được thiết kế bằng sập gụ và phản gỗ.

Nhà kẻ truyền là loại kiến trúc điển hình của nông thôn đồng bằng Bắc Bộ, thường được xây dựng trên những mảnh đất rộng rãi có ao cá, sân vườn và tiểu cảnh.

Lối vào nhà với những loại cây đặc trưng. Hai bên là vườn trồng rau sạch theo mùa. 

 

Nhà ngói 3 gian với vườn cây, ao cá là hình ảnh quen thuộc với nhiều người sinh ra ở vùng Bắc Bộ. 

Ánh nắng xuyên qua lá cây, tạo vệt sáng nghệ thuật mà mang đậm hồn quê. 

 

Nhà có kết cấu xây tường bao quanh bằng bê tông cốt thép nhưng cột, kèo, cửa đều làm bằng gỗ. 

 

Gia chủ không chỉ chú trọng phục dựng nhà và kiến trúc bên trong, mà còn quan tâm đến cảnh quan, sân vườn sao cho chân thực nhất. 

 

Phòng tắm, phòng xông hơi phục vụ nhu cầu của gia chủ. Tuy hiện đại nhưng không làm mất đi vẻ đẹp nguyên sơ của nhà cổ.

Cô gái với cổ phục trong không gian nhà cổ.